Psikiyatride Yönelim Nedir? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Açısından Bir İnceleme
Psikiyatride yönelim, bir kişinin cinsel, duygusal ve romantik çekimlerinin hangi yönlere eğilimli olduğunu ifade eden bir kavram. Ancak, bu tanım, sadece bir etiket ya da tanım olmanın ötesine geçiyor. Çünkü yönelim, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet perspektiflerinden bakıldığında, çok daha derin ve karmaşık bir konuya dönüşüyor. İstanbul’un sokaklarında her gün gözlemlediğim, toplu taşımada karşılaştığım insanlar, bu konunun ne kadar geniş bir yelpazeye yayıldığını bana sürekli hatırlatıyor.
Yönelim ve Toplumsal Cinsiyet: Kim Olduğumuzu Nasıl Tanımlarız?
Toplumsal cinsiyetin ve yönelimin kavramsal bir yansıması olarak, insanlar genellikle kimliklerini tek bir kalıba sokmak istiyor. Ancak gerçekte, bu oldukça sınırlayıcı bir yaklaşım. Sokakta, “erkek” ve “kadın” olarak tanımladığımız insanların cinsel yönelimlerinin karmaşık bir yelpazeye sahip olduğunu gözlemliyorum. Örneğin, işyerimde tanıştığım bir kadın arkadaşım, yıllarca heteroseksüel ilişkiler yaşadıktan sonra, son zamanlarda daha çok kadınlara ilgi duyduğunu fark ettiğini söylüyor. O, cinsel yönelimini tanımlamakta zorluk çekiyor çünkü toplumsal normlar onu hala “hetero” olarak tanımlıyor. Ancak, cinsel yönelim sadece bir etiket değil, bu insanın kimliğini anlamada kullanılan bir araçtır.
Bu tür örnekler, toplumsal cinsiyet rollerinin ne kadar katı olduğunu ve bu katı rollerin bireylerin kimliklerini nasıl şekillendirdiğini gösteriyor. Toplumda, heteroseksüellik çoğunlukla “doğal” ve “doğru” kabul edilirken, diğer yönelimler ise hala bir şekilde dışlanıyor. Bunu, işyerindeki bir toplantıya katıldığımda, gay bir çalışanımın cinsel kimliği üzerine yapılan komik ama aslında acımasız şakalarda net bir şekilde görüyorum. Yönelimlerin toplumda kabul görmesi gerektiği halde, bu tür küçük ayrımcılıklar hâlâ yaşamlarımızın bir parçası.
Çeşitlilik ve Yönelim: Farklı Perspektifler ve Kimlikler
Psikiyatride yönelim, sadece tek bir kategoriden ibaret değil. Cinsel yönelim, bireylerin sadece “hetero” ya da “homo” olarak tanımlanabileceği bir şey değil. Birçok insan, biseksüel, panseksüel ya da aseksüel olabilir ve bunların her biri farklı sosyal dinamikler ve toplumsal bağlamlarda farklı tepkilerle karşılanabilir. Sosyal medyada, cinsel yönelim çeşitliliğine dair artan farkındalık, belki de bu konuda toplumun daha fazla düşünmesini sağlıyor. Ancak sokakta ya da toplu taşımada hala yaşanan ayrımcılıklar, bu çeşitliliğin tamamen kabul edilmediğini gösteriyor.
Bir gün Kadıköy’de toplu taşımada bir genç, yanındaki kız arkadaşıyla otururken, karşısındaki bir adam onlara garip bir bakış attı. Kadın ve erkek arkadaşının el ele tutuşması, bazı geleneksel bakış açılarına göre hala “anormal” sayılabiliyor. Oysa bu, sadece bir aşk şekli, bir yönelim. Bu tür küçük, ama rahatsız edici bakışlar, yönelim çeşitliliğinin toplum tarafından ne kadar zor kabul edildiğini gösteriyor. İnsanın sadece kimliğiyle değil, çevresindeki dünya ile de bir mücadelesi var. Çeşitli yönelimleri kabullenmek, yalnızca insanların özgürlüğünü değil, aynı zamanda toplumsal barışı da sağlamak için gerekli bir adım.
Sosyal Adalet ve Yönelim: Ayrımcılıkla Mücadele
Psikiyatride yönelim konusu, yalnızca bireylerin kişisel tercihleriyle değil, aynı zamanda toplumsal adaletle de doğrudan bağlantılıdır. İstanbul’da, özellikle toplu taşımalarda, bazen farklı yönelimleri olan bireylere yönelik ayrımcılığı hissediyorum. Birçok insan, hala heteroseksüellik dışındaki yönelimleri “farklı” ya da “garip” olarak nitelendiriyor. Bu da, psikiyatri açısından, toplumun cinsel yönelimler konusunda ne kadar eğitimli olduğunu ve ne kadar hoşgörülü olduğunun bir göstergesi. Ayrımcılık, sadece toplumsal hayatta değil, aynı zamanda tıbbi alanlarda da ciddi bir sorun yaratabiliyor.
Bir arkadaşım, psikiyatristinin gay olduğunu öğrendiğinde, başlangıçta bazı endişeler yaşadığını söylüyor. Heteroseksüel bir kişi, gay ya da biseksüel bir psikiyatristin kendisini doğru bir şekilde anlayıp anlamayacağını sorgulayabiliyor. Bu tür kaygılar, psikiyatride yönelimlerin hala toplumda tam anlamıyla kabul edilmediğinin ve bunun da sağlık alanında nasıl bir engel oluşturduğunun bir göstergesidir. Sosyal adalet açısından, her bireyin yönelimi ne olursa olsun eşit haklara sahip olması gerektiği aşikar. Bu haklar sadece toplumsal düzeyde değil, tıbbi ve psikolojik düzeyde de sağlanmalıdır.
Sonuç: Toplumun Yönelim Anlayışının Dönüşümü
İstanbul’un kalabalık sokaklarında, toplu taşımada gördüğüm her insan, toplumun cinsel yönelimler ve toplumsal cinsiyet konusundaki algısının ne kadar değişken ve sınırlayıcı olduğunu gösteriyor. Psikiyatride yönelim, bir kişinin sadece kişisel tercihi değil, toplumsal normlarla şekillenen bir kimlik meselesidir. Farklı yönelimlere sahip olan bireyler hala sosyal baskılarla karşılaşıyor. O yüzden, psikiyatride yönelim kavramını anlamak, yalnızca tıbbi değil, toplumsal bir mesele olarak da ele alınmalıdır. Toplumun, çeşitliliği kabul etmesi ve eşit hakları savunması gerektiği açık. Gerçek değişim, bu algıları kırarak, herkesin kendini olduğu gibi ifade edebileceği bir dünyada mümkün olacak.